Documenti Veneziani: Venezia 31

[997] febbraio, Rialto

Essendosi verificata una sedizione con concorso di grandissima folla, a causa della quale delitti e omicidi potevano accadere sino nel palazzo e dinanzi al duca, per comune decisione, tutti i giudici e i nobiles homines di Venezia con i mediocres, a maximo usque ad minimum, decidono di stendere un documento scritto con il quale promettono a Petrus [II] Ursoylus, duca e loro signore, di stare nel palazzo e dinanzi a lui in maniera rispettosa e onorevole, giurando di non provocare colà nessuna rivolta o tumulto.

Copia semplice cartacea del principio del XVI secolo, da copia semplice del XIV-XV secolo in Venezia, Archivio di Stato, Secreta, Codice Trevisaneo, carta 123r-123v [C].

CE II. 81
Edizione: Cessi 1942.

In nomine Domini nostri et [salvatoris Ihesu Christi]. Anno ab incarnatione eiusdem nongentesimo nonagesimo septimo, mense februarii, indictione 7. [1] Rivoalti. Quia frequentia maxima seditio exorta est, pro qua malum et homicidium inter nos saepe accidere poterat propter sturmum, quod in ante nostrum seniorem multi facere presumebant, propterea comuni consilio providentes, ne deinceps aliquis hoc malum presumere vel committere ante nostrum seniorem vel in eius pallatio audeat, decrevimus omnes tam iudices et homines Venetie qui et mediocres a maximo usque ad minimum[2] ad nostram vel [ad] heredum nostrorum cautelam hanc paginam scriptam seu promissionis domino Petro Urseolo,[3] duci, seniori nostro, et successoribus eius atque in nostro pallatio fieri, per quam nos omnes pariter a maiore usque ad minorem promittimus cum nostris heredibus, ut cum reverentia et honore, ut decet, ante nostrum seniorem et in eius palatio persistere debeamus et quieti lege aut quicquid nobis inquirendis et sive illum equaliter , nullam ibi seditionem aut sturmum excitare aut commovere presumentes.[4] Quoniam, ut dictum est, malum ex hoc facto frequenter inter nos accidit, et, ne in posterum fiat, omnino volumus atque confirmantes decernimus, haec omnia inviolabiliter cum nostris heredibus in perpetuum nostro seniori et successoribus eius observari promittimus. Quod si post hanc promissionis cartam, quam omnes communi decreto fieri rogamus, sturmum ante nostrum seniorem vel in eius palatio qui excitare presumpserit, ipsa persona, que hoc agere tentaverit et supra quam culpa declarata fuerit, componat pro ipsius sturmi excitatione nostro seniori et in eius palatio auri obrizi libras XX, et si non habuerit unde componat, suam vitam amittat.[5] Et huius promissionis carta omnibus profuturis temporibus maneat in sua firmitate, quam scribere rogavimus Ioannem presbiterum Caisolo et notarium . Ego Petrus dux manu propria scripsi. Ego Ioannes Ursiolo. Ego Baduarius Noheli, qui fieri rogavit. Ego Baduarius de Spinale, qui hoc fieri rogavit. Ego Ioannes Mauroceno. Ego Ioannes Vasstano. Ego Dominicus Mauroceno. Ego Aurio. Ego Dominicus Mastalone. Ego Joannes Barbolani. Ego Petrus Gradonico. Ego Tribunus. Ego Petrus Florentio. Ego Dominicus Ursiolo. Ego Petrus Centranico. Ego Joannes Bonaldo. Ego Joannes Armado. Ego Joannes Centranico. Ego Petrus Caroso. Ego Dominicus Piscator. Ego Dominicus Mazzamanus. Ego Stephanus Bonaldo. Ego Dominicus Saponario. Ego Joannes de Argele. Petrus Pammleo. Joannes Cyrino. Vitalis Martinatius. Dominicus Entius. Dominicus Grandi. Joannes Martinatio. Joannes Sgaudario. Dominicus Sedimpoggio. Vitalis Emilianus. Petrus Vellione. Joannes Sparesso, qui hoc fieri rogavit. Ego Ioannes Sparessus manu propria subscripsi. Ego Dominicus filius Leonis da Molino. Leo Bentanello. Dominicus Mauro. Cipriano Bolzano. Dominicus Cerbani. Dominicus Laurentius Flavianicus. Ego Joannes Vassilius. Ego Andreas, filius Petri Andreadi. Ego Joannis Contareni. Signum manus Dominici Cambolo. Petrus Bembo. Joannes Delphino. Dominicus Calbo . [6] Manous de Castello. Dominicus Magno. Joannes Baruccio. Petrus Baruccio. Johannes Papacasto. Dominicus Mastino. Joannes Mastino. Dominicus Baldolo quod hoc fieri rogavit. Ego Dominicus Sapino. Ego Joannes Bali. Ego Joannes Damneo. Ego Marinus Bali. Ego Cyprianus Bulxano. Dominicus Heliadi. Dominicus Flabiani. Martinus Paulo. Joannes Rathanasius. Vitalis Rathanasio. Zeno de Castello. Zeno, filius eius. Vitalis Zabireto. Petrus Bragadino. Ursus, filius Valentini Sgaudarii. Dominicus de Mollino qui hoc fieri rogvit. Ego Martinus Michael. Zeno Maulato. Joannes Bonaldo. Joannes Delphino. Petrus de Mollino. Leo de Mollino, qui hoc fieri rogavit. Ego Urso Baduarius. Andreas Sesennulo. Joannes Vidoso. Dominicus de Aurio. Joannes Sadolo. Joannes Grasso. Ioannes Padanesi. Vitalis de Auro. Dominicus Aurio. Ursus, filius Andreadi da Fines. Iusto Stenoboncio. Stephanus Magnus. Dominicus Bragadinus , Lodotto Marinus Iulius segue ulteriore elenco di circa venti nomi di lettura assai ardua che il Cessi sintetizza nella locuzione et plures alii.

 

NOTE STORICHE

[1] Per la datazione del documento si veda Pozza 2003. Gli editori precedenti fanno risalire l’atto al 998.

[2] Sull’assemblea pubblica o placito veneziano, sulla sua composizione, natura e funzione nel IX e X secolo si veda quanto scritto alla nota 3 del documento Venezia 7.

[3] Si tratta del duca Pietro II Orseolo (991-1008). Su di lui si vedano Gullino 2013 e Berto 2014, pp. 351-361.

[4] La promessa di non provocare tumulti in palazzo è tradizionalmente interpretata come il tentativo da parte del duca di normalizzare la situazione di crisi interna al ducato che si era aperta all’epoca della successione di Pietro III Candiano e che durante il governo del suo predecessore, il duca Tribuno Menio/Memmo, era più volte sfociata nel sangue a causa del conflitto fra le famiglie dei Morosini e dei Coloprini. Ortalli 1992, p. 771 e 775.

[5] Nella documentazione pubblica anteriore al mille, la pena capitale (e la mutilazione) è prevista nel presente documento e nei documenti Venezia 18 e 19.

[6] Secondo Andrea Berto fumar/fumarius potrebbe essere una qualifica professionale, ovvero quella di spazzacamino. Berto 2014, p. 391.

undecima in Cessi.
palatio in Cessi e così di seguito.
nobilles in Cessi.
omesso in Cessi. Si legga promittentes.
da et quieti a debeamus frase di difficile comprensione omessa in Cessi.
l’elenco di sottoscrittori non corrisponde a quello riportato in Cessi, che presenta omissioni e parziali spostamenti di interi blocchi di nomi.
Sic. si legga fumarius.
segue parola di difficile decifrazione qui omessa.

Presentazione Documenti Veneziani: Introduzione

Indice

Documenti Veneziani: Venezia 1
Documenti Veneziani: Venezia 2
Documenti Veneziani: Venezia 3
Documenti Veneziani: Venezia 4
Documenti Veneziani: Venezia 5
Documenti Veneziani: Venezia 6
Documenti Veneziani: Venezia 7
Documenti Veneziani: Venezia 8
Documenti Veneziani: Venezia 9
Documenti Veneziani: Venezia 10
Documenti Veneziani: Venezia 11
Documenti Veneziani: Venezia 12
Documenti Veneziani: Venezia 13
Documenti Veneziani: Venezia 14
Documenti Veneziani: Venezia 15
Documenti Veneziani: Venezia 16
Documenti Veneziani: Venezia 17
Documenti Veneziani: Venezia 18
Documenti Veneziani: Venezia 19
Documenti Veneziani: Venezia 20
Documenti Veneziani: Venezia 21
Documenti Veneziani: Venezia 22
Documenti Veneziani: Venezia 23
Documenti Veneziani: Venezia 24
Documenti Veneziani: Venezia 25
Documenti Veneziani: Venezia 26
Documenti Veneziani: Venezia 27
Documenti Veneziani: Venezia 28
Documenti Veneziani: Venezia 29
Documenti Veneziani: Venezia 30
Documenti Veneziani: Venezia 31
Documenti Veneziani: Venezia 32
Documenti Veneziani: Venezia 33
Documenti Veneziani: Venezia 34
Documenti Veneziani: Venezia 35
Documenti Veneziani: Venezia 36


  • Download PDF File
  • Download Word File