Documenti Veneziani: Venezia 14

944 marzo 13, Aquileia

Dopo che alcuni suoi uomini erano entrati in armi nella città di Grado, suscitando l’ira di Petrus [III, Candianus], duca dei Venetici e figlio di Petrus [II, Candianus], Lupus [II], patriarca di Aquileia, ottiene di riportare il duca alla pace e all’antica amicizia grazie alla intercessione di Marinus, patriarca di Grado, e giura assieme ai suoi fedeli di non invadere mai più in futuro per nessun motivo la città o altri territori del ducato, impegnandosi inoltre ad avvertire senza indugio il duca o il patriarca di Grado nel caso in cui qualcuno avrà intenzione di farlo.

Copia semplice cartacea del principio del XVI secolo, da copia semplice del XIV-XV secolo in Venezia, Archivio di Stato, Secreta, Codice Trevisaneo, carta 69r [C].

CE II. 38
Edizione: Härtel 2005.

In Dei nomine. Regnante domino nostro rege Ughone anno XX et filio eius Lotherio anno XIIII, indictione secunda, mensis martii, die XIII, feliciter. Notum facimus nos Lupo patriarcha sedis Sancte Aquileiensis ecclesie omnibus hominibus nostrorum fidelium, sacerdotum seu clero et populo, quia orta fuit contentio inter nos et Veneticos pro quibusdam intervenientibus causis, deinde etiam peccatis imminentibus quidam ex nostris incontra civitatem Gradensem cum armis perrexere cupientes damna inferre. Unde dominus Petrus, Veneticorum [dux] in ira permottus, litigatio et magna discordia inter eum et nos adcrevit, et cum malum de die in diem magis accresceret, per multorum nostrorum ac eius fidelium legationes et deprecationes corrupta pace non valebamus ad statum proprium revocare.[1] Tunc demum deprecantes misimus nostrum fratrem Marinum patriarcam, ut ipse ad suum seniorem de hac re se intermitteret, ut ad pacis firmamentum nos cum suo seniore revocaret.[2] Qui et benigna mente peregit et per eius suplicationem predictus dominus Petrus dux ad pacem et ad priorem amicitiam, quam nobiscum habuit, est reversus atque secundum seriem pacti ei legem fecimus. Sed ipsa compositio per deprecationem iam dicto Marino, fratri nostro patriarche, nobis reddere iussit. Quapropter promittentes promittimus nos Lupo divino iuvamine Sancte Aquileiensis ecclesie patriarcha,[3] una cum nostris fidelibus qui subtus asscripti sunt, vobis prenominato domino Petro duci Veneticorum, filio boni Petri ducis Candiani,[4] ut a modo inantea nostris et vestris diebus, et domino Marino patriarche fratri nostro nullo tempore neque per nos neque per submissas personas incontra vestra civitate Gradense cum armis pergere non debeamus per nullum ingenium aut ocasione[m], neque in ceteris vestris finibus, quod de vestro ducatu pertinet, facere non presumamus, et si quis facere voluerit, vos domino Petro duci aut Marino patriarche fratri nostro scire faciemus absque omni tarditate.[5] Hec omnia inviolabiliter observare promittimus. Quod si non observaverimus, sicut superius legitur, tunc componere promittimus vobis domino Petro duci auro libras quinquaginta, et hec promissionis carta maneat in sua firmitate. Actum in civitate Aquileia. Ego Lupo patriarcha in hac promissione a me facta manu mea subscripsi. Ego Ingelfredus diaconus atque vicedominus manu mea subscripsi. Ego Immalbertus diaconus. Ego Claudius diaconus. Ego Vitalis archiepiscopus. Ego Bonaldus diaconus. Ego Petrus presbiter. Ego Petrus diaconus. Ego Eribertus diaconus. Ego Audo presbiter. Ego Modestus presbiter. Ego Giscelarius presbiter. Ego Lupo presbiter. Ego Gauspertus presbiter. Signum manus Cadoli filii Boni Grimaldi. Signum manus Ioannis filii Rodaldi. Signum manus Arpini filii Ronchansi. Signum manus Ruperti testis. Signum manus Spetamiris, filii Terdogio, et Andelongo testes. Signum manus Stabili et Ganasio testes. Ego Benedictus notarius hanc cartam promissionis rogatus scripsi et post robur testium post tradita complevi.

 

NOTE STORICHE

[1] Come nel precedente patto tra Aquileia e Venezia dell’880 maggio (documento Venezia 6), anche in questo caso l’antefatto che porta alla stipulazione di un accordo tra le città è quello di una incursione armata aquileiese nella città di Grado. Questo episodio, sebbene non sia altrimenti noto nelle fonti, è tradizionalmente interpretato come il tentativo da parte di Aquileia di sostituirsi alla città di Grado nel controllo della foce del Natissa. Cessi 1963, p. 206. Si noti tuttavia che a differenza del primo patto con Aquileia, nel presente documento non si fa cenno alcuno alla regolamentazione di rapporti di natura commerciale. È dunque plausibile far rientrare l’episodio nel secolare e ben noto conflitto tra Aquileia e Grado, non sopitosi nemmeno dopo il concilio di Mantova dell’827. Si veda Venezia 2 e bibliografia alla nota 4.

[2] Il patriarca di Grado Marino svolse il medesimo ruolo di mediazione anche nella crisi veneto-istriana degli anni 932-933. Si veda documento Venezia 11.

[3] Questo atto, emanato dal patriarca Lupo II, rappresenta il primo documento pervenutoci emesso da un patriarca di Aquileia, nonché l’ultimo patto veneto-aquileiese del periodo altomedievale. Bisogna attendere il XII secolo prima che un accordo sia di nuovo stipulato tra le due città. Si veda Härtel 2005, pp. 32-33.

[4] Su Pietro III Candiano, si veda documento Venezia 13 e bibliografia alla nota 2.

[5] Una clausola simile si ritrova anche nel patto tra Venezia e il marchese del Friuli Winterio del 933 marzo 12. (Venezia 11 e nota 7). Come per la clausola del patto di Winterio, anche in questo caso gli storici sono concordi nel chiamare in causa la debolezza della sovranità regia nell’area in questo periodo. Si veda De Vergottini 1964, p. 115.

Presentazione Documenti Veneziani: Introduzione

Indice

Documenti Veneziani: Venezia 1
Documenti Veneziani: Venezia 2
Documenti Veneziani: Venezia 3
Documenti Veneziani: Venezia 4
Documenti Veneziani: Venezia 5
Documenti Veneziani: Venezia 6
Documenti Veneziani: Venezia 7
Documenti Veneziani: Venezia 8
Documenti Veneziani: Venezia 9
Documenti Veneziani: Venezia 10
Documenti Veneziani: Venezia 11
Documenti Veneziani: Venezia 12
Documenti Veneziani: Venezia 13
Documenti Veneziani: Venezia 14
Documenti Veneziani: Venezia 15
Documenti Veneziani: Venezia 16
Documenti Veneziani: Venezia 17
Documenti Veneziani: Venezia 18
Documenti Veneziani: Venezia 19
Documenti Veneziani: Venezia 20
Documenti Veneziani: Venezia 21
Documenti Veneziani: Venezia 22
Documenti Veneziani: Venezia 23
Documenti Veneziani: Venezia 24
Documenti Veneziani: Venezia 25
Documenti Veneziani: Venezia 26
Documenti Veneziani: Venezia 27
Documenti Veneziani: Venezia 28
Documenti Veneziani: Venezia 29
Documenti Veneziani: Venezia 30
Documenti Veneziani: Venezia 31
Documenti Veneziani: Venezia 32
Documenti Veneziani: Venezia 33
Documenti Veneziani: Venezia 34
Documenti Veneziani: Venezia 35
Documenti Veneziani: Venezia 36


  • Download PDF File
  • Download Word File