Placiti Toscani: Toscana 33

973 ottobre 19, [Lucca][1]

Nel placito tenuto da Leo giudice e messo dell’imperatore, per la lite tra Turolfus, figlio del fu Alberti, e Domenicus, figlio del fu Gumpiti, del luogo di Fasiano, circa i possedimenti già di Annus figlio del fu Elli, Turolfus presenta in giudizio il testamento con cui Annus aveva legato i propri beni a Gospertus detto Piperinsu, e un secondo documento da cui risultava che il figlio di Gospertus aveva a sua volta venduto quei beni allo stesso Turolfus. Domenicus prima contrappone un documento di cessione a suo favore degli stessi beni da parte di Gumpertu, del fu Anni, e quindi oppone obiezione di falsità contro i documenti presentati da Turolfus. Ma avendo potuto Turolfus, conformemente al capitolare dell’imperatore Guidus, smentire l’accusa mediante giuramento suo, del notaio rogatario dei documenti presentati e dei prescritti sacramentales, gli vengono aggiudicati i beni in questione con l’imposizione del banno di duemila mancosi d’oro.

Originale. Archivio Capitolare di Pisa, n. 8 [A].

Edizioni: Volpini, n. 10[2]

[+ Dum in Dei nomine civitate Luca, in sala domni im]peratoris in porticho ipsius sale in iudicio residisset Leo[3] iudex et missus domni imperatoris, qui [per epistulaa ab eodem augu]sto eiusque anulo supter sigelata finem legaliter imponendam missus constitutus est, ad[stantibus ibique cum eo] Teutpaldus, Ingh[e]fredus[4] Benedict[u]s, Terminamdus, Teupertus, Petrus iudicibus domni imperatoris[5], Ildebrandus vice[comes[6], … et Cune]rado germani, filii bone memorie Eriberti, Ildebrando filio bone memorie item Ildebrandi, Gherardo cum filio suo Uberto, Farolfo cum filio [suo … et reliqui plures. Ibique in eorum venerunt p]resentiis Turolfo filio b[one memorie] Alber[ti], ex aliam partem Dominico filio quondam Gumpitii de loco Fas[ia]no, altercatione inter se [abentes. Ostendebat ipse Turolfo m]uniminas duo, in qua co[n]tinebatur in uno ex ipse inter cetera qualiter suprascripto Anno filio quondam Elli per suum iudicatum[b] decre[verat quondam Gosperto que Piperino vocatur] seo cum res su[a]s onnia et in onnibus casis et rebus suis; in alio nanque monimen continebatur in eum [qualiter …] filius suprascripti quondam Gosperti per cartulac venumdavit suprascripti Turolfi omnibus suprascriptis casis et rebus, quibus fuerant suprascripti [Anni et predicto Gosperto ex ipsius i]udicato pertinebat, erantque moniminas ipsas a publicis notariis scripte et ad testibus roborate, emisse [per rengnorum et indictiones. Moniminas ipsas ostensa]s et lectas, interrog[at]us est ipse Turolfo ab is iudicibus et auditores pro quit moniminas ipsas hi[c] in iudi[cio ostensisset. Qui et ipse Turolfo dixit: “Ideo hic] in iudicio vestris ostensit presentiis ut omnibus vobis congnitum sit ut nullus quisspiam dicere possit quod [ego silens aut occulte vel conludiose abuissem] aut detenuissem et, quod plus est, quero ut dicas mihi iste Dominico, qui hic preses est, si casis et rebus ipsis mi[hi contradicere aut suptraere queret an] n[o]n”. Ad hec respondens [i]pse D[o]minico: “Veres de terris et rebus illis que sunt in loco et fumdo Montione, quas [supra] legitur, [mihi pertinent ex e]o quod exinde abeo scriptionesd; faciatis ea legere”. Continebaturin ea inter ceterea qu[a]liter Gumberto que Gumpitio vocatur, filio [suprascripti quondam Anni, tradidi]t michi iam dictis rebus, que esse videtur in prenominato loco et fumdo Mon[ti]one, [q]uas predicto [Anno filio] Ell[i ei] dona[t]us fui[t, erantque scriptiones a publicis notarii]s scripte et ad testibus roborate et pos traditas conpletes, emisse per rengnorum et indictiones. Sic ipse Torulfo d[ic]xit: “De ipsa [scriptiones, quas ostensit, nihil] mihi impedit pro eo quod suprascripto Gumberto fuit filius suprascripti Anni, unde ego qui supra Turolfo hic cartula os[te]nsi [de re]bus ipse [in prenominato loco et fumdo Montione; mihi profi]cit quod suprascripto quondam Anno genitor suprascripti Gumberti in predicto quondam Gosperti que Piperino vocatur emisitset”. Cum [ip]s[e] cart[u]le [false ab ipso Dominico appellarentur, ita iudicavimus et vuadia dare f]ecimus ipso Turolfo eidem Dominichi de cartula ipsa bona faciendam iusta legem [et] ipso Domi[nico d]ebet ei dare vuadia [quod se sciente nihil aliu]t nis[i] verissima in onnibus iusta rationem exquisisset. Et posuerunt inter se fideiussores et constituto. C[onstitu]ta [vero die utraque partes revers]as in eodem iudicio, sic ipse Turolfo dicxit: “Ecce me paratus sum hic vestris presentiis cartula ipsa bona e ido[n]ea facere [iusta legem, sicut isti Dominico vuadia de]di. Cum ipse Turolfo et Ioh[annes no]tarius cum legitimis sagramentalibus suis, unusq[ui]s[q]ue sibi d[uo]d[ecim] suis, [parati essent ad sanctas Dei evuangelia sacramentum faciendum], ipse Dominicus dicxit: “Vere inter nos taliter actum et vuadiatum est sicut tu qui supra Turolfo adseruisti et odie inter nos fir[matum placitum missum est”. Statim tanc]sit ipse Dominicus sanctas Dei evuangelia et sic iuratus dicxit iusta capitularem illum quas dom[nus] Vuido [instituite, quod se sciente nihil aliu]m nisi verissima inn onnibus ei iusta ratione exquisitset. P[o]st ec Turolfo et iam dicto Ioh[annes no]tarius unus [post alium cum sagramentalibus suis] s[in]gulati iuraverunt per ipsas sanctas Dei evuangelia quod ipsa carta bona et idonea erat et sic era[t ve]rit[as sic]ut in ea [legitur. His actis et manifestatio ut supra facta], rectum eorum onnium paruit qui supra iudicibus et auditores, et iudicaverunt ut iusta eorum alterc[a]tione et ipsi [us Dominichi manifestatione et cartula predictus Turolfo suique heredes re]bus ipsis, que in ipsa cartula legitur, aberent et detinerent ad proprietatem et manerent inde securo[s et quietos; et iudicaverunt ut e]tiam ipse Dominico manerent inde tacitos et contentos hac remotos. Insuper predic[tus] Leo iudex [et missus domni imperatoris misit bannu]m super casis et rebus ipsis in mancusos auri duo mille ut nullus quislibet hom[o], mangna [p]arv[aque persona eundem Turolfum suosque heredes] vel cui ipsis dederint aut abere concesserint de predictis rebus devest[ire au]dead; [qui vero] f[ec]erit [predictos duo mille mancusos auri] compositurus se angnoscat, medietatem pars cam[e]re domni imperatoris, medietat[em predicto] Turol[fo vel cui ipse dede]rit vel abere decreverit. Unde hanc notitia pro securitate eide[m] T[uro]l[fo] et [heredibus suis fieri amo]nui[mus. Quidem et ego … notarius] domni imperatoris ex iussionem [supra]scripti Leoni iudex et missus domni [imperatoris] seu iud[icum] amuniti[one] scripsi. Anno[o i]mperii domni Ottoni magni imperatoris augusti hic in Italia sexto, qu[arto]decimo k[a]lendas [nove]mbris, [indictione] s[ecun]da.
[(S) Leo iudex et] missus domni imperatoris subscripsi.
[(S) Te]utp[a]ldus iudex domni imperatoris interfui.
[(S) I]ngef[re]dus iudex domni imperatoris interfui.
[(S) P]et[rus] iudex domni imperatoris interfui.
[(S) T]ermini[an]dus iudex domni imperatoris interfui.
+ Ego Robbe[rtus ibi fui]. + Ego Farolfo ibi fui.
+ [Ego] Ildebra[ndus ibi fui].

 

NOTE STORICHE

[1] Su questo placito Puglia 2003, p. 52.

[2] Il cattivo stato di conservazione della pergamena, che presenta numerosi cedimenti del supporto lungo i lati e nel margine inferiore in corrispondenza della datatio e dell’escatocollo, ha compromesso, già a partire dall’edizione di Schneider (1908, n. 1), la comprensione del testo. Sostanzialmente analoga all’edizione precedente fu quella proposta da Manaresi, II/2, n. 268, che tuttavia sposta il luogo di redazione a Pavia e l’arco cronologico al 1001 maggio 21 – 1002 gennaio 23. Di fatto, è soltanto con l’edizione di Volpini, il quale ha basato il suo lavoro di ricostruzione sul capitolare di Guido (Liber Papiensis Widonis, 6 MGH, Leges, IV, p. 562) che si è riusciti ad avere un testo il più possibile vicino all’originale. Infatti, seguire il modello citato permetteva a Volpini di compiere vaste integrazioni del documento, sino a giungere a un suo “complesivo restauro”.

[3] Schwarzmaier 1972, pp. 286-288. Documentato tra gli anni 957 e 987, Volpini 1975, p. 316, nota 1. Nella documentazione giudiziaria toscana compare anche in Manaresi II/2, placiti perduti, n. 27 (962 febbario 2 – 973 maggio 7) e Manaresi, II, n. 207 e (987 giugno 6).

[4] Teutpaldus e Inghefredus sono stati identificati da Volpini come due iudices lucchesi operanti in città e in altre località toscane al seguito del marchese o nei placiti dei messi imperiali lungo gli ultimi decenni del secolo X, Placiti, p. 315. Si veda inoltre Schwarzmeier 1972, pp. 320-323 e i documenti nn. 1, 2 e 4 editi in Badia (967 settembre 15; 969 luglio 8 e 972 luglio, rispettivamente).

[5] Su questo gruppo di iudices Radding 2013, p. 249 e ss.

[6] Per le prime testimonianze di vicecomites a Pisa, Rosetti 1973, pp. 232-3; Puglia 2006, p. 162.

a Si desidera.

b Si desidera.

c Si desidera.

d Si desiderano.

e Liber Papiensis Widonis, 6 MGH, Leges, IV, p. 562.

Presentazione Placiti Toscani: Introduzione

Indice

Placiti Toscani: Toscana 1
Placiti Toscani: Toscana 2
Placiti Toscani: Toscana 3
Placiti Toscani: Toscana 4
Placiti Toscani: Toscana 5
Placiti Toscani: Toscana 6
Placiti Toscani: Toscana 7
Placiti Toscani: Toscana 8
Placiti Toscani: Toscana 9
Placiti Toscani: Toscana 10
Placiti Toscani: Toscana 11
Placiti Toscani: Toscana 12
Placiti Toscani: Toscana 13
Placiti Toscani: Toscana 14
Placiti Toscani: Toscana 15
Placiti Toscani: Toscana 16
Placiti Toscani: Toscana 17
Placiti Toscani: Toscana 18
Placiti Toscani: Toscana 19
Placiti Toscani: Toscana 20
Placiti Toscani: Toscana 21
Placiti Toscani: Toscana 22
Placiti Toscani: Toscana 23
Placiti Toscani: Toscana 24
Placiti Toscani: Toscana 25
Placiti Toscani: Toscana 26
Placiti Toscani: Toscana 27
Placiti Toscani: Toscana 28
Placiti Toscani: Toscana 29
Placiti Toscani: Toscana 30
Placiti Toscani: Toscana 31
Placiti Toscani: Toscana 32
Placiti Toscani: Toscana 33
Placiti Toscani: Toscana 34
Placiti Toscani: Toscana 35
Placiti Toscani: Toscana 36
Placiti Toscani: Toscana 37
Placiti Toscani: Toscana 38
Placiti Toscani: Toscana 39
Placiti Toscani: Toscana 40
Placiti Toscani: Toscana 41


  • Download PDF File
  • Download Word File