Placiti Toscani: Toscana 32
970 novembre 3, Chiassa[1]Nel placito presieduto dal marchese Obertus, conte di palazzo, alla presenza dell’imperatore Otto, Petrus, abate del monastero di Santa Fiora, e il giudice Arnolfus, suo avvocato, presentano una donazione fatta dal diacono Vuillelmus, figlio del fu Aritio, di vari beni a detto monastero. L’abbate e il suo avvocato ottengono così ragione contro le pretese di Rodulfus, che aveva contestato al monastero il possesso il tale possesso.
Originale. Archivio Capitolare di Arezzo, Carte di Ss. Fiora e Lucilla, n. 17 [A]*.
Edizione: Manaresi, II, n. 168
(S) Dum in Dei nomine locus que dicitur Classe[2] in terra Alberici filio bone memorie Aigoni in sala ubi domnus imperatoris preerat, residisset in iudicio Otbertus[3] marchio et comes palatio ad singulorum hominum iustitias faciendas hac deliberandas, resedemtibus cum eo Siefredus que Sicco vocatur, vassusa domni imperatoris, Teutpaldus, Ghiseprandus, Bentio, Ahistulfus, Ebbo, Angualmundus, Bonitio, Atripertus[4], Martinus, Rofinus iudicibus sacri palatii[5], Mainardo filio bone memorie Vualcheri, Boso et Vualcheri et Griffo et Teutio germani filii bone memorie Vualcheri[6], Tetbaldo filio bone memorie Tetbaldi, Ildibrando, Rodulfo, Alberidio et Saxo germani filii bone memorie Ildibrandi, Urso filio bone memorie Griffoni et reliquisb plures. Ibique eorum veniems presentia Petrus abbas de eclesia et monasterio beate sancte Flore[7] una cum Arnulfo iudex et avocato suo et eiusdem monasterii et ostenderunt ibi in eodem iudicio moninem unam in qua continebatur in ea ab ordinem, sicut hic supter legitur: «In nomine domini nostri Iesu Christi. Hugo rex anno regni eius quarto decimo, seo et Lottharius dilecto filio eius anno regni eius decimo, memse aprelis, indictione quartadecima. Manifestuc sum ego Vuillelmo diaconus filio quondam Aritio, quia dum homo vixerit, semper debet coitare ut, quando animo de corpore exierit, com puro corde et munda sientia, ut possit resistere ante Domini maiestatem, quia mors et vita in manu Dei est; modo vero per hunc scriptum iudicato et meo testamento trado iudico pro mercis et remedio anime mee tibi beate sancte Flore case et res ille in integrum quas antea recta fuit per quondam Cristiano clerico et modo est de meo donnicato, una cum ipse case et sorte in casale Galognano et modo regere videtur per Angnelo et Iohanne massarii, una cum ipse sorte quatuor in casale Cisiliano, una de ipse suprascripte sorte modo regitur per Leo, alia sorte regitur per Rotchari, tertia sorte regitur per Adtio et Ansperto germani, quarta sorte regitur per Leo massario, alia sorte im Patrinione que modo regitur per Patrino massario, tam suprascripte casis et sortis et rebus cum solamentis suis cultis ortas vineis pratis campis silvis aquis et rivis pascuis cultum vel incultum, omnia et in omnibus qualiter super legitur tibi ecclesie sancte Flore in integrum trado et iudico pro mercis et remedio anime mee, et antepono tibi ipsa casa et sorte quas antea dedi Alfuso et Iohanni germanis, constituo tibi ipsa casa quas antea recta fuet per quondam Austro massario, et in ipsa vinea fine ipsa Carraia et fine ipso Lavando quas antea dedi Hildegamde genetrice mea qui supra Vuillelmi, et ipsa petia de terra in avocabulo Forne, et una petia de terra in Campoluci de modiorum sex, et antepono tibi ipsa casad et sorte que modo regitur per Urso Patrinione quem tibi dabo; alia sorte et rebus quod super legitur, que sunt in casale Patrignone et in Campoluci et in Cisiliano et per suis vocabulis, tibi beate Flore in integrum trado et iudico pro merce et remedium anime mee ad tuam proprietatem abemdum, exepto suprascripto anteposito. Aut si ullus de heredibus meis incontra hunc meum iudicatum vel dispositi ire inrumpere aut disfacere aut contendere aut molestare aut minuere de suprascripto meo iudicato, tunc componere promitto, ego qui supra Vuillelmus diaconus cum meis heredes tibi beate sancte Flore et ad tuos rectores suprascripta res cum omnem edificiis suis super se abentes ibidem, in propimcuo loco in duplum. Ecce quam mea voluntas Deo gratia inplevi, unde humc meum iudicato ad me facto, qualiter super legitur, Aritio notario et scabino scribere rogavit. Actum Aritio feliciter. Ego Vuillelmus diaconus in unc scriptum iudicato ad me facto manu mea subscripsi. Leo humilis archidiaconus rogatus ad Vuillelmo testis subscripsi. Ego Gerolimo rogatus ad Vuillelmo testis subscripsi. Signum +e manus Luponi et Ugoni roiti ad Vuillelmo diacono testes. Ego Aritio notario et scavino hunc scriptum iudicato scripsf et complevi, feliciter». Monimem ipsum ostensum et ab ordine lecto, interrogati sunt ipsi donnus Petrus abbas et Arnulfo iudex avocato suo et ipsius monasterii, pro quit monimen ipsum ostenderent. Qui dixerunt: “Vere ideo his vestris presenciis istum ostensimus monimen, ut nec quislibet homo dicere possit quod nos eum silens aut ocultum vel conludiosum ad parte ipsius monasterii abuissemus aut detenuissemus et numc casis et rebus illis que in eodem legitur monimem, iusta ista monimen nos ad parte ipsius monasterii sanctae Flora abemus et detinemus proprietatem, et si quislibet homo adversus nos seu adversus parti predicti monasterii exinde aliquit dicere vul, parati sumus inde in ratione standum et, quod plus est, querimus ut dicant iste Rodulfus filio quondam Sassoni, qui hic ad presens est, si monimen ipsum quam hic ostensimus, bonum et verus est, vel si nobis aut parti predicti monasterii iam dicti casis et rebus que in eo legitur monimen, contradicere aut suptra vul an non”. Ad hec respondens ipse Rodulfo dixet et professus: “Vere monimen ipsum, quam hic ostensistis, bonum et verum est et omnia item verum est sicut in eo legitur, et vobis nec parti predicti monasterii sancte Flore iam dictis casis et omnibus rebus in easdem loco casale Galengnano et in casale Cisiliano et in Patrinione que in eo legitur monimen non contradico nec contradicere quero, quia cum lege non possumus, eo quod ian dictis casis et rebus propriis predicti monasterii sunt et esse debet cum lege, et nichil mihi pertinet ad abendum nec requirendum nec querere debetg cum lege”. Et spopondit se ipse Rodulfus et Teuzo et Girarsdo filiis eius adversus Petrus abbas et ad Arnulfo avocato suo et eiusdem monasteri seu ad parte predicti monasterii, ut si umquam in tempore contra hunc suum factum agere aut causare vel removere presumserit per se ipso aut per suis filiis vel heredes vel eorum summittentes personas et omni tempore exinde taciti et contenti non permanserint vel si adparuerit ullum datum vel factum quod ipsish in alia parte exinde fecissent et claruerit, ut tunc componant iste Rodulfo suisque filiis vel heredes ad parte predicti monasterii sanctae Flore vel contra que exinde causaverit, dublis ian dictis casis et rebus que supra legitur, et insuper penam argentum solidos centum. His actis et manifestatio ut supra facta, rectum eorum iudicum et auditoribus paruit esse et iudicaverunt, ut iusta eorum altercationem et eidem Rodulfi professione et manifestatione, ut ipsi Petrus abbas et Arnulfus iudex avocato suo et ipsius monasterii ian dictis casis et rebus que in eo legitur monimen, iusta ipsum monimen ad partem ipsius monasterii abere et detinere deberent proprietatem, et ipse Rodul[fus] manere exinde tacito et contento, Et finita est causa et hunc notitia pro securitate eiusdem Petri abbas fieri iussit. Quidem et ego Gherardum notarius et iudex domni imperatoris ex iussione suprascripti comiti palatii seu iudicum amonitione scripsi. Anno imperii domni Ottone nono, imperii item domni Otto filio eius Deo propitio tertio, tertia die messis novembris, indicione quartadecima.
+ Otbertus comes palacii subscripsi.
(S) Teutpaldus[8] iudex domnorum imperatorum interfui.
(S) *** Benzo *** iudex sacri palatii interfuiti.
(S) Aistulfus iudex domnorum imperatorum interfui. (S) Giseprandus iudex sacri palatii interfuitj.
(S) Ebbo iudex domnorum inperatorum interfuik. (S) Bonizo iudex domnorum imperatorum interfuil.
(S) Martinus iudex domnorum imperatorum interfuit.
NOTE STORICHE
[1] Chiassa, a nord di Arezzo. Su questo placito Delumeau 1996, p. 218 e nota 86 e Puglia 2006, pp. 155-156.
[2] Chiassa, a nord di Arezzo.
[3] Per il ruolo di Oberto nei placiti di questo periodo Nobili 2006, p. 142. Per quel che riguarda la sua attività giudiziaria in Toscana, si v. Manaresi, n. 152 (964 agosto 9) – non incluso in questo corpus, nonostante fosse celebrato nella città di Lucca, perché non riguarda destinatari toscani – e Manaresi n. 156 (967 giugno 12).
[4] Viene citato anche in Pasqui, n. 76 (aprile 977).
[5] Questo gruppo di iudices in Radding 2013, pp. 249 e ss.
[6] Membri dell’eminente gruppo familiare dei Walcherii, radicati nel Valdarno e nella Vadichiana settentrionale. Fin dagli ultimi decenni dell’XI secolo furono incaricati dell’ufficio vicecomitale di Arezzo, Delumeau 2003, pp. 151-171. Per la storia del monastero delle Sante Fiora e Lucilla e le liti tra questo e la famiglia dei Walcherii, Tabacco 1970, pp. 69 e ss. e Delumeau 1996, pp. 641 e ss (con genealogia della famiglia in Delumeau 2006, II, pp. 1422-23). Contrasti che iniziarono con le donazioni di Ugo e Lotario in favore del monastero di terre e beni posti in località situate nelle vicinanze degli interessi patrimoniali della famiglia. Il conflitto sarebbe continuato, tra placiti e rinunce, lungo tutto l’XI secolo, Delumeau 1985, p. 104. Nelle carte relative a queste dispute della seconda metà del secolo X i membri di questo gruppo compaiono anche in Manaresi, II, n. 156, (967 giugno 12), dove fu presente lo stesso Mainardo; Pasqui, n. 76, (aprile 977) e Manaresi, II, n. 227 (maggio 996).
[7] Oltre a questa disputa, il monastero delle sante Fiora e Lucilla fu protagonista di altri giudizi nell’ultimo quarto del X secolo: Manaresi, II, n. 156 (967 giugno 12); Pasqui n. 76 (aprile 977); Pasqui n. 78 (maggio 994) e Manaresi, II, n. 227 (maggio 996). Per la storia del monastero delle Ss. Fiora e Lucilla e le liti mantenute con membri dell’élite sociale aretina Tabacco 1970, pp. 57-87 (p. 69 e ss.) e Delumeau 1996, pp. 641 e ss.
[8] Per una sua ipotetica identificazione Puglia 2003, p. 152. Alla fine seguono note tachigrafiche.
* La revisione della trascrizione è stata condotta sulla base del confronto sulla riproduzione fotografica della pergamena originale conservata nell’Archivio Diocesano di Arezzo; per esigenze di uniformità interne al progetto, si è scelto di riportare in nota, come per le altre precedenti trascrizioni, le varianti di Manaresi.
a In Manaresi “missus”.
b In Manaresi “reliqui”.
c In Manaresi “manifestus”.
d In Manaresi “casa ipsa”.
e In Manaresi manca.
f In Manaresi “scripsi”, ma cfr. p. 112, nota f.
g In Manaresi “debeo”.
h In Manaresi “ipsi”.
i In Manaresi “interfui”. Segue in note tachigrafiche Ben-zo iu-dex.
j Segue in note tachigrafiche Gise-pr-an-dus.
k Segue in note tachigrafiche Eb-bo iu-dex.
l Segue in note tachigrafiche Bo-ni-zo.
Presentazione Placiti Toscani: Introduzione
Indice
Placiti Toscani: Toscana 2
Placiti Toscani: Toscana 3
Placiti Toscani: Toscana 4
Placiti Toscani: Toscana 5
Placiti Toscani: Toscana 6
Placiti Toscani: Toscana 7
Placiti Toscani: Toscana 8
Placiti Toscani: Toscana 9
Placiti Toscani: Toscana 10
Placiti Toscani: Toscana 11
Placiti Toscani: Toscana 12
Placiti Toscani: Toscana 13
Placiti Toscani: Toscana 14
Placiti Toscani: Toscana 15
Placiti Toscani: Toscana 16
Placiti Toscani: Toscana 17
Placiti Toscani: Toscana 18
Placiti Toscani: Toscana 19
Placiti Toscani: Toscana 20
Placiti Toscani: Toscana 21
Placiti Toscani: Toscana 23
Placiti Toscani: Toscana 24
Placiti Toscani: Toscana 25
Placiti Toscani: Toscana 26
Placiti Toscani: Toscana 27
Placiti Toscani: Toscana 28
Placiti Toscani: Toscana 29
Placiti Toscani: Toscana 30
Placiti Toscani: Toscana 31
Placiti Toscani: Toscana 32
Placiti Toscani: Toscana 33
Placiti Toscani: Toscana 34
Placiti Toscani: Toscana 35
Placiti Toscani: Toscana 36
Placiti Toscani: Toscana 37
Placiti Toscani: Toscana 38
Placiti Toscani: Toscana 39
Placiti Toscani: Toscana 40
Placiti Toscani: Toscana 41


